دیدبان آزار

مردان برایم چیزها را توضیح می‌دهند

نویسنده: ربکا سولنیت
برگردان: کوثر باقری

به زنان* هم‌زبانم.
(مترجم)

هنوز هم نمی‌دانم چرا من و سالی زحمت رفتن به آن مهمانی در دامنه جنگلی بالای اَسپِن را به خود دادیم. همه مهمان‌ها از ما بزرگ‌تر بودند و به‌‌طور ملال‌آوری آن‌قدر سن‌وسال داشتند که ما، با آنکه حدود چهل‌سالمان بود، در آن جمع بانوان جوان محسوب می‌شدیم. خانه باشکوهی بود، البته اگر از کلبه‌های کوهستانی به سبک رالف لورن خوشتان بیاید. کلبه کوهستانی‌ای مجلل با ظاهری زمخت، در ارتفاع نه‌هزار پایی، با شاخ‌های گوزن، گلیم‌های فراوان و بخاری‌ای هیزمی. داشتیم آماده رفتن می‌شدیم که میزبان گفت: «نه، یک‌کم بیشتر بمانید تا با شما حرف بزنم.» مردی بود با ابهت که ثروت هنگفتی به دست آورده بود.

درحالی‌که باقی مهمان‌ها آرام‌آرام در شب تابستانی پراکنده شدند، او ما را نگه داشت. بعد ما را پشت میز چوبی رگه‌دار و اصیلش نشاند و رو به من گفت: «خب؟ شنیده‌ا‌م یکی‌دو تا کتاب نوشته‌ای.» جواب دادم: «در واقع، چندتا.» او، با همان لحنی که آدم بچه‌ هفت‌ساله‌ دوستش را با آن تشویق می‌کند تا درباره تمرین فلوتش حرف بزند گفت :«در مورد چه چیزی‌اند؟»

کتاب‌هایم در واقع درباره موضوعات مختلفی بودند؛ آن زمان شش یا هفت کتاب منتشر کرده بودم. اما در آن روزِ تابستانیِ سال ۲۰۰۳، فقط درباره تازه‌ترین‌شان، «رود سایه‌ها: ادوارد مویبریج و غرب وحشی فناورانه»، حرف زدم، کتابی درباره امحای زمان و مکان و صنعتی‌شدن زندگی روزمره. هنوز چندان از مویبریج نگفته بودم که حرفم را قطع کرد و گفت: «و درباره کتاب بسیار مهمی که امسال درباره مویبریج منتشر شده چیزی شنیده‌ای؟»

آن‌قدر در نقشی که برایم تعیین شده بود، یعنی نقش دختری کم‌تجربه و ساده‌دل، فرو رفته بودم که کاملاً حاضر بودم بپذیرم هم‌زمان کتاب دیگری درباره همین موضوع منتشر شده باشد و من (نمی‌دانم چطور) از آن بی‌خبر مانده باشم. او داشت او داشت با همان نگاه ازخودراضی‌ای که در مردانی که با اطمینان تمام اظهار فضل می‌کنند می‌شناسم، درحالی‌که چشم‌هایشان به افق دور و مه‌آلود اقتدارشان دوخته است، درباره آن کتاب بسیار مهم برایم توضیح می‌داد.

بگذارید فقط یک نکته را بگویم. زندگی من پر بوده از مردان دوست‌داشتنی. از ویراستارانی که از همان جوانی با حوصله به حرف‌هایم گوش دادند، تشویقم کردند و آثارم را منتشر کردند، از برادر کوچک‌تر بی‌نهایت سخاوتمندم و از دوستان فوق‌العاده‌ای که درباره‌شان می‌توان گفت «مشتاقانه یاد می‌گرفت و مشتاقانه به دیگران می‌آموخت»؛ درست مانند شخصیت دفتردار در داستان‌های کنتربری که هنوز از کلاس آقای پِلِن درباره چاوسر در خاطرم مانده.

اما، این دسته از مردان هم وجود دارند. خلاصه اینکه، آقای «بسیار مهم» همچنان، با رضایت از خود، درباره همان کتابی که من باید می‌شناختم حرف می‌زد که سالی حرفش را برید و گفت:«اون کتاب، کتاب خودشه.» یا دست‌کم تلاش کرد حرفش را قطع کند. اما او فقط به حرف‌زدنش ادامه داد. سالی مجبور شد سه یا چهاربار بگوید «اون کتاب، کتاب خودشه.» تا سرانجام حرفش را فهمید. و بعد، درست مثل شخصیت‌های رمان‌های قرن نوزدهم، رنگ از رخسارش پرید.

اینکه من واقعاً نویسنده همان کتابِ بسیار مهم بودم، کتابی که معلوم شد خودش اصلاً نخوانده، بلکه فقط چندماه پیش نقدش را در مرور کتاب‌های نیویورک‌تایمز دیده بود، آن‌چنان دسته‌بندی‌های مرتب و منظم دنیایش را برهم زد که برای لحظه‌ای از شدت حیرت زبانش بند آمد؛ البته فقط برای لحظه‌ای، چون دوباره شروع کرد به سخنرانی‌کردن. ما هم چون زن بودیم، آن‌قدر مؤدب بودیم که تازه وقتی شروع کردیم به خندیدن که از محدوده شنوایی او خارج شدیم. و هنوز هم خنده‌مان بند نیامده است.

من از این جور اتفاق‌ها خوشم می‌آید، نیروهایی که معمولاً آن‌قدر موذی و پنهان‌اند که به‌سختی می‌شود نشانشان داد، ناگهان از میان علف‌ها بیرون می‌خزند و به همان اندازه آشکار می‌شوند که مثلاً آناکوندایی که گاوی را بلعیده باشد، یا پهنِ فیلی وسط فرش. بله، آدم‌هایی از هر دو جنس در مراسم‌ها پیدا می‌شوند که درباره موضوعات بی‌ربط یا نظریه‌های توطئه با آب‌وتاب اظهار فضل می‌کنند، اما تجربه من این است که آن اعتمادبه‌نفس تمام‌عیار و ستیزه‌جویانه کسانی که کاملاً ناآگاه‌اند، رنگ‌وبوی جنسیتی دارد. مردان چیزها را برای من و برای زنان دیگر توضیح می‌دهند، چه بدانند درباره چه حرف می‌زنند و چه ندانند. بعضی از مردان.

هر زنی می‌داند که از چه حرف می‌زنم. آنچه کار را دشوار می‌کند، همین پیش‌فرض است. پیش‌فرضی که همواره کار را برای هر زنی، در هر حوزه‌ای، دشوار می‌کند؛ پیش‌فرضی که زنان را از حرف‌زدن بازمی‌دارد و وقتی هم جرأت می‌کنند حرفی بزنند، نمی‌گذارد صدایشان شنیده شود؛ پیش‌فرضی که، درست همان‌طور که آزار خیابانی القا می‌کند، با این پیام که این دنیا متعلق به تو نیست زنان جوان را به سکوت وامی‌دارد. این پیش‌فرض همان‌قدر که ما را به خودتردیدی و خودمحدودسازی عادت می‌دهد، اعتمادبه‌نفس بی‌پشتوانه مردان را نیز تقویت می‌کند. 

تعجب نمی‌کنم اگر بخشی از روند سیاست آمریکا پس از سال ۲۰۰۱ را بتوان با همین ناتوانی در شنیدن [هشدارهای] کولین رولی توضیح داد، مأمور زن اف‌بی‌آی‌ای که همان اوایل درباره القاعده هشدار داده بود. و بی‌شک این مسیر تحت‌تأثیر دولت بوش هم بود، دولتی که اساساً نمی‌شد چیزی به آن فهماند، اینکه عراق هیچ ارتباطی با القاعده ندارد و دارای سلاح‌های کشتار جمعی نیست، و اینکه قرار نیست جنگ «مثل آب‌خوردن» باشد. (حتی کارشناسان مرد هم نمی‌توانستند از دژِ خودپسندی آن دولت عبور کنند.)

 

 

شاید خودبزرگ‌بینی در به‌راه‌افتادن آن جنگ نقش داشته باشد، اما این سندرم خودش جنگی است که تقریباً هر زنی هر روز با آن روبه‌رو می‌شود، جنگی که در درون خود او هم جریان دارد: باور به اینکه حضورش چندان ضرورتی ندارد، دعوتی به سکوت، که حتی داشتن حرفه‌ای نسبتاً موفق به‌عنوان یک نویسنده (همراه با پژوهش فراوان و به‌کارگیری دقیق واقعیت‌ها) هم نتوانسته مرا کاملاً از آن رها کند. آخر، همان‌جا برای لحظه‌ای حاضر شدم اجازه بدهم آقای «مهم» و اعتمادبه‌نفس افسارگسیخته‌اش، اطمینان بیش از پیش لرزان مرا کنار بزنند.

فراموش نکنید که من، خیلی بیشتر از اکثر زنان، این تأیید و دلگرمی را دریافت کرده‌ام که حق دارم فکر کنم و حرف بزنم، و آموخته‌ام که حدی از خودتردیدیْ ابزار ارزشمندی است برای اصلاح‌کردن، فهمیدن، گوش‌دادن و پیش‌رفتن. هرچند خودتردیدی بیش‌ازحد منجمدکننده است و اعتمادبه‌نفس مطلقْ آدم‌هایی متکبر و نادان بار می‌آورد. میان این دو قطبی که زن‌ها و مردها هر یک به یکی از آن‌ها رانده شده‌اند، حد میانه‌ای مطلوب وجود دارد، کمربند گرم استوایی بده‌بستانی که همه ما باید به آن برسیم.

نمونه‌های افراطی‌تر وضعیت ما را می‌توان، برای مثال، در بعضی از کشورهای خاورمیانه [غرب آسیا] دید، جایی که شهادت زنان از نظر قانونی اعتباری ندارد: یعنی یک زن نمی‌تواند شهادت دهد که مورد تجاوز قرار گرفته، مگر آنکه شاهد مردی وجود داشته باشد که علیه مرد متجاوز شهادت بدهد. که به‌ندرت چنین شاهدی وجود دارد. اعتبار [و باورپذیری] یکی از بنیادی‌ترین ابزارهای بقاست.

وقتی خیلی جوان بودم و تازه داشتم می‌فهمیدم فمینیسم درباره چیست و چرا ضروری است، دوست‌پسری داشتم که عمویش فیزیکدان هسته‌ای بود. یک شب کریسمس، انگار که موضوعی سبک و سرگرم‌کننده باشد، تعریف می‌کرد که همسر یکی از همسایه‌هایشان در آن محله حومه‌شهری که ساکنانش مشغول ساخت بمب بودند، نیمه‌شب برهنه از خانه بیرون دویده و فریاد می‌زده که شوهرش می‌خواهد او را بکشد.

پرسیدم: «از کجا می‌دانستی واقعاً شوهرش قصد کشتنش رو نداشته؟» او با حوصله برایم توضیح داد که آن‌ها آدم‌های طبقه‌متوسطیِ محترمی بودند. بنابراین، اینکه شوهرش می‌خواسته او را بکشد اصولاً نمی‌توانسته توضیح قابل‌باوری برای این باشد که چرا او از خانه فرار می‌کند و داد می‌زند که شوهرش می‌خواهد او را بکشد. اما اینکه خودش دیوانه بوده... 

حتی برای گرفتن حکم منع تماس که ابزار حقوقی‌ای نسبتاً تازه‌‌ای استٰ، باید اول بتوانی آن‌قدر اعتبار به دست بیاوری که دادگاه را قانع کنی فلان مرد واقعاً برایت خطرناک است و بعد هم کاری کنی پلیس آن حکم را اجرا کند. تازه، حکم منع تماس هم اغلب کارساز نیست. خشونت یکی از راه‌های خاموش کردن انسان‌هاست، راهی برای سلب صدا و اعتبارشان، برای تحمیل تسلطت بر حق زیستن آن‌ها.

در این کشور، به‌طور میانگین هرروز قریب به سه‌زن به دست همسر یا همسر سابق خود کشته می‌شوند. این یکی از علل اصلی مرگ زنان باردار در ایالات متحده است. در کانون تلاش فمینیسم برای آنکه تجاوز، تجاوز در قرار عاشقانه، تجاوز زناشویی، خشونت خانگی و آزار جنسی در محیط کار به‌عنوان جرم به رسمیت شناخته شوند، ضرورت معتبر و شنیده‌شدنی‌سازی زنان نهفته است.

من بر این باورم که زنان از زمانی واقعاً جایگاه نوع بشر را به دست آوردند که این‌گونه اعمال جدی گرفته شدند، از زمانی که آن چیزهای بزرگی که مانع زندگی ما می‌شوند و ما را می‌کشند از اواسط دهه ۱۹۷۰ به بعد سرانجام موضوع قانون قرار گرفتند؛ یعنی، مدت‌ها پس از به‌دنیاآمدن من. و اگر کسی بخواهد استدلال کند که ارعاب و آزار جنسی در محیط کار مسئله مرگ‌وزندگی نیست، بد نیست به یاد بیاورد که ماریا لائوترباخ، سرباز بیست‌ساله تفنگداران دریایی آمریکا، ظاهراً شبی زمستانی به دست همکار مافوقش کشته شد، درست زمانی که منتظر بود در دادگاه شهادت بدهد که آن مرد به او تجاوز کرده است. بقایای سوخته پیکرِ باردارش را در گودال آتش حیاط پشتی خانه همان مرد پیدا کردند.

اینکه بی‌چون‌وچرا به مرد گفته شود که می‌داند درباره چه حرف می‌زند و به زن گفته شود که نمی‌داند، هرچند این فقط بخش کوچکی از یک گفت‌وگوی معمولی باشد، زشتی این جهان را تداوم می‌بخشد و مانع تابیدن روشنایی آن می‌شود. بعد از آنکه کتاب «شوق پرسه‌زنی» من در سال ۲۰۰۰ منتشر شد، احساس کردم بهتر از قبل می‌توانم در برابر زورگویی‌هایی که می‌خواستند مرا از ادراک‌ها و تفسیرهای خودم عقب برانند، مقاومت کنم. در همان دوران، در دو مورد به رفتار مردی اعتراض کردم، اما در پاسخ به من گفته شد که اصلاً آن اتفاق‌ها آن‌گونه که من روایت می‌کنم رخ نداده‌اند، که من ذهن‌زده‌ام، دچار توهمم، بیش‌ازحد احساساتی‌ام، صادق نیستم؛ خلاصه، زنم.

بیشتر عمرم احتمالاً به خودم شک می‌کردم و عقب می‌نشستم. اعتبار و جایگاه عمومی‌ای که به‌عنوان تاریخ‌نویس پیدا کرده بودم، کمک کرد روی حرفم بایستم، اما تعداد کمی از زنان از چنین پشتوانه‌ای برخوردارند، و لابد هنوز میلیاردها زن در این سیاره هفت‌میلیاردنفری هستند که مدام به آن‌ها گفته می‌شود شاهدان قابل‌اعتمادی برای روایت زندگی خودشان نیستند؛ اینکه حقیقت، نه اکنون و نه هیچ‌وقت، از آن آن‌ها نیست. این بسیار فراتر از «مردان برایم چیزها را توضیح می‌دهند» است، اما بخشی از همان مجمع‌الجزایر غرور و تکبرست.

 

 

هنوز هم مردها برایم چیزها را توضیح می‌دهند. و تا امروز حتی یک مرد هم بابت توضیحِ اشتباهیِ چیزهایی که من می‌دانم و او نمی‌داند عذرخواهی نکرده است. البته تا امروز، زیرا طبق جدول‌های امیدبه‌زندگی، احتمالاً، کم‌وبیش، چهل‌وچند‌سال دیگر برای زندگی‌کردن فرصت دارم. پس شاید چنین اتفاقی بیفتد. هرچند خیلی هم منتظرش نیستم.

چندسال بعد از ماجرای آن احمق اَسپن، برای سخنرانی به برلین رفته بودم، که آنجا طارق علی، نویسنده مارکسیست، مرا به شامی دعوت کرد که در آن یک نویسنده و مترجم مرد و سه زن که کمی از من جوان‌تر و در تمام طول شام مؤدب و عمدتاً ساکت بودند هم حضور داشتند. طارق فوق‌العاده بود. شاید آن مترجم از اینکه من هم اصرار داشتم نقشی کوچکی در گفت‌وگو داشته باشم دلخور شده بود اما من اشاره کردم که سازمان زنان برای صلح، آن گروه کم‌تر شناخته‌شده اما شگفت‌انگیز ضدجنگ و ضد سلاح هسته‌ای که در سال ۱۹۶۱ تأسیس شد، نقشی مهم در ازمیان‌رفتن کمیته فعالیت‌های ضدآمریکایی مجلس نمایندگان داشت، کمیته‌ای که کمونیست‌ها را شکار می‌کرد.

آقای خیلی مهم شماره دو با تمسخر به من نگاه کرد. او با اصرار گفت که این کمیته اصلاً در اوایل دهه ۱۹۶۰ دیگر وجود نداشت، و، گذشته از آن، هیچ گروه زنانه‌ای هم نقشی در فروپاشی آن نداشته است. لحن تحقیرآمیزش آن‌قدر گزنده و اعتمادبه‌نفسش آن‌قدر تهاجمی بود که بحث‌کردن با او هم ترسناک به نظر می‌رسید و هم تلاشی بیهوده. گویی فقط بهانه‌ای بود برای شنیدن توهین‌های بیشتر.

آن زمان فکر می‌کنم نُه‌ کتاب نوشته بودم، از جمله کتابی که بر اسناد دست‌اول درباره یکی از اعضای اصلی سازمان زنان برای صلح و مصاحبه با او تکیه داشت. اما مردانِ اهلِ توضیح هنوز هم تصور می‌کنند که من، در قالب نوعی استعاره زننده از باردارکردن، ظرفی توخالی‌ام که باید با خرد و دانش آن‌ها پر شود. فرویدی‌ها احتمالاً ادعا می‌کردند دقیقاً می‌دانند آن‌ها چه چیزی دارند که من ندارم، اما عقل در میانِ دو پا جای ندارد-حتی اگر بتوانی با اندام جنسی‌ات یکی از آن جمله‌های بلند، خوش‌آهنگ و موسیقایی ویرجینیا وولف درباره انقیاد نامرئی زنان را روی برف بنویسی.

وقتی به اتاق هتل برگشتم، کمی در اینترنت جست‌وجو کردم و دیدم اریک بنتلی در کتاب مرجع و معتبرش درباره کمیته فعالیت‌های ضدآمریکایی مجلس نمایندگان صریحاً نوشته است که سازمان زنان برای صلح «ضربه تعیین‌کننده را به سقوط باستیل کمیته وارد کرد.» آن هم در اوایل دهه ۱۹۶۰. به همین دلیل جستاری را (درباره جین جیکوبز، بتی فریدن و ریچل کارسن) برای مجله د نیشن با این مقدمه شروع کردم، تا دست‌کم ادای احترامی هم کرده باشم به یکی از نچسب‌ترین مردانی که برایم چیزها را توضیح داده‌: «داداش، اگه داری این مطلب رو می‌خونی، تو یه دمل چرکی روی چهره بشریتی و مانعی بر سر راه تمدن. شرم کن.»

نبرد با مردانی که چیزها را توضیح می‌دهند زنان بسیاری را از پا درآورده است. زنان نسل من، زنان نسل درحال‌ظهوری که این‌قدر به حضورشان نیاز داریم، چه اینجا و چه در پاکستان، بولیوی یا جاوه؛ چه برسد به بی‌شمار زنانی که پیش از من بودند و هرگز اجازه نیافتند وارد آزمایشگاه، یا کتابخانه، یا گفت‌وگو، یا انقلاب، شوند یا حتی در طبقه‌بندی‌ای که انسان نام‌دار، جایی داشته باشند.

هرچه نباشد، سازمان زنان برای صلح را زنانی بنیان گذاشتند که از قهوه‌درست‌کردن، ماشین‌نویسی‌کردن و نداشتن هیچ صدا یا نقشی در تصمیم‌گیری‌های جنبش ضدسلاح هسته‌ای دهه ۱۹۵۰ خسته شده بودند. بیشتر زنان در دو جبهه می‌جنگند: یکی برای هر آرمانی که موضوع اصلی مبارزه باشد، و دیگری صرفاً برای به‌دست‌آوردن حق حرف‌زدن، حق برخورداری از اندیشه، حق اینکه دیگران بپذیرند صاحب دانش و حقیقت‌اند، حق ارزشمند شمرده‌شدن، حق انسان‌بودن. اوضاع بهتر شده است، اما این جنگ در طول عمر من به پایان نخواهد رسید. من هنوز هم در آن می‌جنگم، بی‌تردید برای خودم، و البته همچنین برای همه آن زنان جوان‌تری که چیزی برای گفتن دارند، به این امید که مجال گفتنش را پیدا کنند.


پس‌گفتار

یک شب در مارس ۲۰۰۸ سر شام دوباره مثل دفعات قبل شروع کردم به شوخی‌کردن درباره نوشتن جستاری با عنوان «مردان برایم چیزها را توضیح می‌دهند». هر نویسنده‌ای طویله‌ای از ایده‌ها دارد که هیچ‌وقت به میدان مسابقه نمی‌رسند، و من هم، هر از گاهی، صرفاً برای تفریح این اسب را از طویله بیرون می‌آوردم. مهمانم، مارینا سیترین، نظریه‌پرداز و کنشگر درخشان، اصرار کرد که حتماً باید آن را بنویسم  چون آدم‌هایی مثل خواهر کوچک‌ترش سَم، لازم داشتند آن را بخوانند. او گفت زنان جوان باید بدانند که تحقیرشدن نتیجه نقصی پنهان در خودشان نیست؛ بلکه همان جنگ قدیمی و خسته‌کننده جنسیت‌هاست، چیزی که دیر یا زود برای بیشتر ما زن‌ها پیش آمد.

صبح روز بعد آن را در یک نشست نوشتم. وقتی چیزی با چنین سرعتی شکل می‌گیرد، معلوم است که مدت‌هاست در جایی از اعماق ناشناختة ذهن آرام‌آرام در حال شکل‌گرفتن بوده است. می‌خواسته که نوشته شود؛ برای پیست مسابقه بی‌قرار بوده است؛ و همین که پشت کامپیوتر نشستم به تاخت پیش رفت. از آنجا که آن روزها مارینا معمولاً دیرتر از من بیدار می‌شد، جستار را سرِ صبحانه برای او سرو کردم و همان روز هم آن را برای تام انگلهارت در تام‌دیسپچ فرستادم، او هم کمی بعد آن را به‌صورت آنلاین منتشر کرد. جستار من خیلی زود، همانند سایر نوشته‌های منتشرشده در سایت تام، دست‌به‌دست شد و از آن زمان تاکنون هم هرگز از گردش بازنایستاده است. مدام بازنشر شده، به اشتراک گذاشته شده و درباره‌اش نظر داده‌اند. این نوشته بیش از هر اثر دیگری که تاکنون نوشته‌ام، میان مردم چرخیده است.

این جستار بر دل‌ها نشست. و البته روی اعصاب‌ها رفت.

بعضی مردها توضیح دادند که چرا توضیح‌دادن چیزها به زنان از سوی مردان واقعاً پدیده‌ای جنسیتی نیست. معمولاً زنان هم در پاسخ یادآوری می‌کردند که همین مردها، وقتی بر حق خود برای جدی‌نگرفتن تجربه‌هایی که زنان می‌گویند داشته‌اند اصرار می‌کنند، دقیقاً همان کاری را انجام می‌دهند که من گفته بودم گاهی انجام می‌دهند. (برای اینکه موضعم روشن باشد بگویم که خودم معتقدم زنان هم با لحنی از بالابه‌پایین و تحقیرآمیز برای دیگران از جمله مردان توضیح داده‌اند. اما این رفتار نه بازتاب آن نابرابری عظیم در قدرت است که گاه به شکل‌های بسیار تیره‌وتارتر بروز می‌کند، و نه نمایانگر الگوی گسترده‌‌ای است که جنسیت در جامعه ما براساس آن عمل می‌کند.)

البته مردهای دیگری هم بودند که منظور را فهمیدند و برخورد خوبی داشتند. به‌هرحال، این جستار در دوره‌ای نوشته شده بود که مردان فمینیست حضور معنادارتری پیدا کرده بودند، و فمینیسم هم از همیشه شوخ‌طبع‌تر شده بود. البته، همه متوجه نبودند که بامزه شده‌اند. سال ۲۰۰۸ در تام‌دیسپچ، ایمیلی از مردی سالخورده در ایندیاناپولیس دریافت کردم، که نوشته بود «من هیچ‌وقت، نه در زندگی شخصی و نه در محیط کار، حق هیچ زنی را نخورده‌ام.» بعد هم شروع کرد به ملامت‌کردن من که چرا «با آدم‌های معمولی‌تر معاشرت نمی‌کنی، یا دست‌کم قبل از نوشتن کمی تحقیق نمی‌کنی.» سپس چند توصیه هم درباره اینکه چطور باید زندگی‌ام را اداره کنم تحویلم داد و درباره «احساس حقارت» من هم اظهارنظر کرد. او فکر می‌کرد تحقیرشدن تجربه‌ای است که یک زن خودش انتخاب می‌کند، یا می‌تواند انتخاب کند که آن را تجربه نکند، و بنابراین تمام تقصیر گردن خود من است.

سپس وب‌سایتی به نام «مردان دانشگاهی برایم چیزها را توضیح می‌دهند» راه‌اندازی شد و صدها زنِ دانشگاهی روایت‌های خود را از برخوردهای بالابه‌پایین، دست‌کم‌گرفته‌شدن، وسط حرفشان پریدن و رفتارهای مشابه با دیگران در میان گذاشتند. اندکی پس از انتشار جستار، اصطلاح “mansplaining”  (مردفهم‌کردن) ابداع شد، و گاهی آن را به من نسبت می‌دادند.

در واقع، من هیچ نقشی در ابداع خود این واژه نداشتم، هرچند ظاهراً جستار من، همراه با همه آن مردانی که مصداق این ایده بودند، الهام‌بخش آن بودند. (راستش خودم نسبت به این واژه تردیدهایی دارم و زیاد از آن استفاده نمی‌کنم، به نظرم این اصطلاح بیش‌ازحد این تصور را القا می‌کند که گویی مردها ذاتاً چنین نقصی دارند، درحالی‌که مسئله این است که بعضی مردها چیزهایی را توضیح می‌دهند که نباید توضیح بدهند و در عوض چیزهایی را که باید بشنوند نمی‌شنوند. اگر خود جستار به‌اندازه کافی روشن نیست، باید بگویم که من اتفاقاً عاشق اینم که کسی چیزی را برایم توضیح بدهد که می‌داند و من هنوز نمی‌دانم و مشتاق یادگرفتنش هستم؛ مشکل از جایی شروع می‌شود که کسی برایم چیزهایی را توضیح می‌دهد که من می‌دانم و خودش نمی‌داند.

تا سال ۲۰۱۲، اصطلاح “mansplained” یکی از واژه‌های منتخب نیویورک‌تایمز برای سال ۲۰۱۰، دیگر وارد روزنامه‌نگاری جریان اصلی سیاسی شده بود. دریغ که این اتفاق به این دلیل افتاد که جستار با حال‌وهوای آن روزگار کاملاً جور درمی‌آمد. در اوت ۲۰۱۲، تام‌دیسپچ جستار «مردان چیزها را برایم توضیح می‌دهند» را بازنشر کرد، و از قضا، تقریباً هم‌زمان، تاد ایکن، نماینده جمهوری‌خواه ایالت میزوری، آن اظهارنظر رسوایش را مطرح کرد که می‌گفت زنان قربانی تجاوز نیازی به سقط جنین ندارند، چون «اگر تجاوزْ تجاوزی مشروع باشد، بدن زن راه‌هایی دارد که جلوی کل ماجرا را بگیرد.»

آن دوره انتخاباتی آکنده از اظهارنظرهای مردان محافظه‌کار در دفاع از تجاوز و خلاف واقع بود. در مقابل، فمینیست‌ها پیوسته توضیح می‌دادند که چرا فمینیسم همچنان ضروری است و چرا چنین افرادی ترسناکند. خوشحالم که من هم یکی از صداهای حاضر در آن گفت‌وگو بودم؛ نوشتار من جستار دوباره جان گرفت و بسیار خوانده شد.

بردل‌نشستن‌ها و روی‌اعصاب‌رفتن‌ها

همین حالا که دارم این سطرها را می‌نویسم همچنان ماجرا ادامه دارد. هدف جستار هرگز این نبود که بگویم خودم به‌طور ویژه یا استثنایی تحت ستم بوده‌ام. هدف این بود که این گفت‌وگوها را همچون سر باریک گُوِه‌ای ببینیم که فضا را برای مردان باز می‌کند و بر زنان می‌بندد: فضای سخن‌گفتن، شنیده‌شدن، برخورداری از حقوق، مشارکت‌کردن، محترم‌شمرده‌شدن، و زیستن به‌عنوان یک انسان کامل و آزاد. این یکی از شیوه‌هایی است که قدرت در گفت‌وگوهای مؤدبانه و روزمره خود را نشان می‌دهد.

همان قدرتی که در گفت‌وگوهای غیرمؤدبانه و در کنش‌های فیزیکی ارعاب و خشونت، و اغلب در خود شیوه سازمان‌یافتگی جهان، زنان را در مقام انسان‌های برابر، مشارکت‌کننده، صاحب‌حق، و بسیار اوقات صرفاً به‌عنوان موجوداتی زنده، خاموش و از صحنه حذف و نابود می‌کند.

مبارزه زنان برای اینکه با آنان همچون انسان‌هایی رفتار شود که از حق زندگی، آزادی و تلاش برای مشارکت در عرصه‌های فرهنگی و سیاسی برخوردارند، همچنان ادامه دارد. و گاهی این مبارزه، نبردی بس تلخ و هولناک است. وقتی آن جستار را نوشتم، که با ماجرایی بامزه آغاز و به تجاوز و قتل ختم شد، خودم را غافلگیر کردم.

همین باعث شد برای خودم روشن شود که پیوستاری وجود دارد که از رنج‌های کوچک اجتماعی آغاز می‌شود و تا خاموش‌کردن خشونت‌آمیز صداها و مرگ خشونت‌آمیز امتداد می‌یابد (و به گمانم درک بهتری از زن‌ستیزی و خشونت علیه زنان به دست خواهیم آورد اگر سوءاستفاده از قدرت را به‌عنوان یک کل در نظر بگیریم، نه اینکه خشونت خانگی را جدا از تجاوز و قتل و آزار و ارعاب، چه در فضای آنلاین و چه در خانه و چه در محیط کار و چه در خیابان، بررسی کنیم؛ وقتی این‌ها را در کنار هم ببینیم، الگو آشکار می‌شود.)

برخورداری از حق حضوریافتن و سخن‌گفتن، از بنیادی‌ترین شرط‌های بقا، کرامت و آزادی است. شکرگزارم که پس از سال‌های آغازین زندگی‌ام که در آن، گاهی با خشونت، خاموشم کردند، بزرگ شدم و توانستم صدایی برای خودم پیدا کنم. همین موقعیت برای همیشه مرا به دفاع از حقوق کسانی پیوند داده است که هنوز صدایی ندارند.

 

 River of Shadows: Eadweard Muybridge and the Technological Wild West

Coleen Rowley

Maria Lauterbach

Wanderlust

Tariq Ali

Women Strike for Peace

helped bring down the communist hunting House Committee on Un-American Activities, HUAC

Jane Jacobs

Betty Friedan

Rachel Carson

The Nation

Marina Sitrin

TomDispatch

“Academic Men Explain Things to Me”

Todd Akin

مطالب مرتبط