دیده بان آزار

چگونه از آزارگران خیابانی شکایت کنیم؟

در قوانین ایران، آزار و اذیت جنسی به طور مجزا جرم‌انگاری نشده است. به این معنی که جرمی به نام آزار جنسی وجد ندارد. اما با توسل به موادی از قانون مجازات اسلامی، می‌توانید موارد آزار و اذیت زنان در فضای شهری را مورد پیگرد قضایی قرار دهید. مواردی که در قانون مجازات به آنها اشاره صریح شده است و می‌تواند بر متلک‌پرانی، دست‌درازی، تعقیب و برخی دیگر از انوع آزار و اذیت خیابانی اعمال گردد شامل ماده ۶۳۸ و ماده ۶۱۹ قانون مجازات است. 

قانون چه می‌گوید؟

ماده ۶۳۸  قانون مجازات اسلامی: «هرکس علنا» در انظار و اماکن عمومی و معابر تظاهر به عمل حرامی نماید علاوه بر کیفر عمل به حبس از ده روز تا دوماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می‌گردد و در صورتی که مرتکب عملی شود که نفس آن عمل دارای کیفر نیست ولی عفت عمومی را جریحه‌دار نماید فقط به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.» 

ماده ۶۱۹ قانون مجازات اسلامی: «هر کس در اماکن عمومی یا معابر متعرض یا مزاحم اطفال یا زنان بشود یا با الفاظ و حرکات مخالف شئون و حیثیت به آنان توهین نماید، به حبس از دو تا شش ماه و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد» و در نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه در خصوص این ماده آمده است: «به کار بردن لفظ یا الفاظ رکیک جهت تحقق جرم موضوع ماده ۶۱۹ شرط نیست و چنانچه مسلم شود که مردی به قصد مزاحمت زنی را تعقیب کرده است، قابل مجازات است.»

چگونه جرم را اثبات کنیم؟

شهادت شهود، وقوع جرم در منظر نیروهای انتظامی و ضابطین دادگستری، اقرار مجرم و یا سایر ادله اثبات دعوی (برای مثال ثبت در دوربین‌های مدار بسته)، که به وسیله آن قاضی بتواند جرم مرتکب شده را محرز بداند را از جمله راهکارهای اثبات این جرم است. اثبات سخت آزار و اذیت‌های خیابانی یکی از دلایلی است که بزه‌دیدگان اقدام به شکایت نمی‌کنند. تصور کنید در خیابان کسی بدن شما را لمس می‌کند و به راه خود ادامه می‌دهد. چقدر احتمال دارد که در آن لحظه مامور نیروی انتظامی در صحنه وجود داشته باشد؟ چگونه می‌توانید مشخصات یک رهگذر غریبه را شناسایی و از او شکایت کنید؟ در آن لحظه که از شدت عصبانیت یا ترس بعضا نمی‌توانید حتی واکنشی منطقی نشان بدهید، چگونه می‌شود مرتکب را دستگیر کرد و به محاکم قضایی کشاند؟

۱. صدایتان را بالا ببرید و از حاضران و عابران درخواست کمک کنید. از آنها بخواهید مرتکب را متوقف کنند.

۲. با پلیس 110 تماس بگیرید. یا به نزدیک‌ترین ایستگاه پلیس مراجعه و واقعه را گزارش کنید. 

۳. اگر خشونت توسط راننده یک وسیله نقلیه رخ داده، شماره پلاک خودرو یا موتور را یادداشت کنید و یا از آن عکس بگیرید و به پلیس گزارش کنید.

۴. از حاضران درخواست کنید که به همراه شما حضور پیدا کنند و برای شما شهادت کتبی بدهند. در صورت عدم اقرار متهم، بدون شهادت شهود در اکثر موارد اثبات جرم غیرممکن است.

۵. در صورت امکان به وکلا یا مشاوران حقوقی مراجعه کنید. در این صورت در زمینه شیوه طرح دعوی، و بیان اظهارات در دادگاه و اثبات جرم راهنمایی تخصصی دریافت خواهید کرد. 

چرا شکایت کنیم؟

اگرچه مقابله با آزار و اذیت در فضاهای عمومی، در وهله اول نیازمند آموزش، فرهنگ‌سازی و مداخله شاهدان عینی است اما توسل به قانون به ویژه در موارد خشونت‌های حاد، پیامی مهم برای جامعه ایرانی خواهد داشت: «آزار و اذیت زنان، نه پدیده‌ای روزمره و عادی، بلکه جرم است.» و این یعنی افزایش اعتماد به نفس عمومی زنان برای شکستن سکوت و مقابله با قربانی بودن که می‌تواند تاثیر بازدارنده‌ای بر ارتکاب این جرایم داشته باشد. 

بعلاوه از آنجا که ماده ۶۱۹ قانون مجازات اسلامی  مصوب سال ۱۳۹۲، قانونی سنتی و ناکارآمد است و تعریفی ناقص و محدود از خشونت‌های خیابانی علیه زنان ارائه داده است. با توسل مکرر به قانون می‌توان ضعف‌های آن را آشکار کرد و اصلاح آن را رقم زد. از جمله اینکه مجازات شلاق، مجازاتی غیرانسانی و وحشیانه است، اگرچه به ندرت اجرا می‌شود. هم‌چنین مجازات جرائم مربوط به ماده ۶۱۹ قانون مجازات، باید با نوعی جبران خسارت معنوی یا مادی وارد شده به بزه‌دیده همراه باشد که در اینجا نادیده گرفته شده است. 

رسیدگی به پرونده‌های ایجاد مزاحمت خیابانی فرآیندی طولانی است. اطاله دادرسی یکی از عواملی است که موجب می‌شود آزاردیدگان از شکایت خود صرف نظر کنند. به همین دلیل آمار آرا صادره در چنین پرونده‌هایی بسیار پایین است و عدم بازدارندگی قانون را موجب شده است. به همین دلیل واجب است زنان موارد خشونت خیابانی را به پلیس گزارش و طرح شکایت کنند. افزایش تعداد گزارش‌ها، نهادهای مسئول را ملزم به پیگیری و حل مسئله خواهد کرد.